Expressie is uitdrukking. Wijn kan van alles uitdrukken: van ordinaire zoetigheid tot de meest verfijnde complexiteit. En alles daartussenin. Goede wijnen drukken per definitie een aantal essentiële zaken uit, zoals de druif waarvan ze gemaakt zijn en hun specifieke herkomst. Over ‘gemaakte’ aroma’s en goedkope smaken wil ik het om alle goede redenen liever niet hebben. Wel over de, wat mij betreft, zekere mate van hiërarchie in de expressie van wijn.

Druivenras

Allereerst moet een wijn foutloos zijn en minimaal het druivenras uitdrukken. Dat is fijn voor de consument: het geeft herkenning en houvast. Eenvoudige wijnen om gewoon lekker te drinken moeten niet al te complex zijn en niet te veel aandacht vragen. Bij zulke wijnen kun je simpelweg je neus in het glas steken en meteen ruiken wat je in je glas hebt. Ze mogen echter ook niet karikaturaal zijn: Nieuw-Zeelandse Sauvignon Blanc, van nature al expressief genoeg, hoeft echt niet te ontaarden in een opdringerige mix van vers gras en onrijpe passievrucht.

Een perfecte expressie van de druif:

Steenberg - Sauvignon Blanc (€ 14,95)

Constantia en sauvignon blanc is een perfecte match. Grapefruit, kruisbes, zoetzuur sap; veel herkenbaarder wordt sauvignon blanc niet.

Wijnmaken

Variëtale expressie moet liefst zo eerlijk mogelijk zijn. Dat betekent ook dat de wijnmaker terughoudend moet zijn in het wijnmaken. In het algemeen vind ik het eigenlijk niet zo interessant als een wijn vooral duidelijk maakt hoe deze is gemaakt. Al helemaal niet als daarmee zijn druivenras en natuurlijke herkomst naar de achtergrond worden gedrukt. Begrijp me goed, wijn wordt door mensen gemaakt en die hebben hun eigen ideeën. Bovendien hebben processen als alcoholische en malolactische vergisting en de opvoeding altijd invloed op de expressie van wijn.

Er zijn echter ook vinificatietechnieken en manieren van opvoeding – vaak gedreven door commerciële belangen, maar soms ook door een dogmatische filosofie – die een, voor mij in ieder geval, verkeerde soort expressiviteit geven. Te koele vergisting van witte wijnen en rosés bijvoorbeeld: dit heeft universele snoeperige aroma’s en een teveel aan glycerol, dat hun plakkerige rondeur versterkt, tot gevolg. Échte macération carbonique kan ook aroma’s en smaken geven die nauwelijks iets zeggen over de druiven waarvan de wijn is gemaakt, laat staan over de herkomst. Te veel extractie en te veel nieuw hout, daar waar een wijn het niet kan hebben of niet nodig heeft, is ook zonde. Denk aan vele over the top, zelfverklaarde icon wines uit landen buiten Europa, iets dat je soms ook tegenkomt in Bolgheri en Bordeaux. Ook het niet toevoegen van sulfiet kan de expressie van wijn in negatieve zin veranderen.

Traditie

Traditionele wijnen als grote tawny port, madeira, marsala, de beste sherry en vin jaune, en ook klassieke orange wines vormen een uitzondering op het bovenstaande. Hun expressie wordt overduidelijk mede bepaald door de manier waarop ze zijn gemaakt, bijvoorbeeld door de lange oxidatieve rijping. Wie in deze wijnen hun specifieke herkomst of zelfs hun druiven herkent, is een heel knappe jongen. Maar dat doet niets af aan hun grootsheid: deze wijnen drukken eeuwenlange traditie uit, zijn belangrijk erfgoed en leven vaak langer dan wij die ervan mogen genieten.

Expressie van traditie die niet verloren mag gaan:

Bodegas Hidalgo La Gitana - Manzanilla Pastrana (€ 19,50)

Het fijnste van gedeeltelijke oxidatie, beperkt door de vorming van flor. Kamille, walnoten en amandelen; zilt, zuiver en lang. Dit soort wijnen is cultureel erfgoed.

Terroirexpressie

De mooiste expressie van wijn is die van zijn natuurlijke herkomst (terroir). Wijn kan deze als geen ander in zich dragen en uitdrukken. Vooruit, misschien komen de beste whisky’s en kazen in de buurt, maar dan nog. Voor de expressie van een zeer specifieke natuurlijke herkomst – strikt genomen ook een culturele herkomst; wijnbouw is en blijft ook een cultuur – moet alles kloppen. De druiven moeten perfect op hun plek zijn: een optimale symbiose tussen variëteit, bodem en lokaal klimaat. Ze moeten bij perfecte rijpheid en in volle gezondheid onbeschadigd worden geoogst. En ze moeten zonder grote ingrepen maar gecontroleerd worden verwerkt.

“Wijn kan van alles uitdrukken, als geen ander zijn herkomst.”

Zulke wijnen kunnen echt wel vergist en/of gerijpt worden in nieuw hout: ze kunnen het hebben of zelfs nodig hebben. Het belangrijkste is dat na verloop van tijd een niet te ontkennen karakter overblijft, dat alleen maar kan worden toegeschreven aan de bijzondere plek waar de druiven zijn gegroeid, gerijpt en op het juiste moment binnengehaald. Niet iedere wijn uit dezelfde wijngaard ruikt en smaakt hetzelfde; de invloed van de wijnmaker zal er altijd zijn. Maar de beste wijngaarden hebben een expressie die geen enkele goede wijnmaker zou willen wegdrukken. Dus zijn er wijnen die wijnliefhebbers direct vertellen waar ze vandaan komen: één keer ruiken en in gedachten ben je daar waar de wijn geboren is. Dat is zo mooi, misschien wel het mooiste, aan wijn.

Ultieme terroirexpressie:

Vietti - Barolo Brunate (€ 187,50)

Van alle Barolo’s uit specifieke cru’s die Vietti uitbrengt, is die van Brunate, een van de allerbeste terroirs van Barolo, in zijn jeugd de meest herkenbare om zijn balans, elegantie en zijdeachtige structuur.